Hai conceyos que s'entienden meyor cuando se mira más allá de los sos paisaxes. Miranda ye ún d'ellos. El ríu Pigüeña organiza bona parte del so territoriu, pero alredor de les sos agües y de los sos montes construyóse una historia marcada pola minería del oru, l'actividá rural y una relación estrecha col mediu natural. Asitiáu na contorna del Camín Real de la Mesa, el conceyu caltién amás elementos de la cultura vaqueira y un importante patrimoniu etnográficu.
P'averase a too ello ensin necesidá de percorrer el conceyu de punta a punta, hai trés visites que funcionen especialmente bien como primer averamientu: la Casa del Llobu, l'Aula del Oru y Las Ayalgas de Silviella.
La Casa del Llobu
La primer parada pue facese na mesma capital del conceyu. Na Avenida de la Carretera del Puertu ta la Casa del Llobu, un centru d'interpretación dedicáu al llobu ibéricu y a la so relación colos ecosistemes asturianos. La visita nun se llinda a presentar al animal: esplica la so bioloxía y comportamientu y afronta tamién la so convivencia histórica coles comunidaes humanes.
La esperiencia sigue fuera del edificiu. Un paséu guiáu d'aprosimao 1,5 quilómetros acompaña'l cursu del ríu Pigüeña hasta la corralada onde viven exemplares de llobu ibéricu. Mientres el percorríu empréstase atención tamién a les buelgues d'otros animales y a la vexetación de la redolada, de manera que'l paséu sirve pa interpretar el paisaxe qu'arrodia Belmonte.
L'Aula del Oru
De vuelta en Balmonte, la siguiente parada camuda dafechu de rexistru. L'Aula del Oru ocupa l'edificiu de l'antigua cárcel y ta dedicada a una actividá que dexó una buelga fonda nel conceyu: la estracción del oru. La visita dexa percorrer la evolución d'esta actividá dende la Edá del Bronce hasta los nuestros díes y entender cómo la busca del metal condicionó'l paisaxe y l'historia local. La esposición combina recursos didácticos y interactivos, con reproducciones de pieces d'orfebrería castreña, minerales procedentes de la mina d'oru d'El Valle-Boinás y un espaciu arqueolóxicu nel que pue esperimentase colos procesos d'estracción.
L'oru, por tanto, nun ye equí una referencia arqueolóxica alloñada. Forma parte de la mesma historia contemporanea de Balmonte. El conceyu caltién una relación cola minería que traviesa distintes dómines y qu'ayuda a entender por qué este territoriu presenta determinaes tresformaciones nos sos montes y valles. Amás, la visita sirve como contrapuntu a la Casa del Llobu: si ellí'l protagonista yera un elementu vivu del paisaxe, equí ye el mesmu sosuelu'l qu'esplica bona parte de la historia del territoriu.
Las Ayalgas de Silviella
La postrer parada obliga a movese hasta Silviella. Ellí ta Las Ayalgas, un muséu que caltién una enorme colección d'oxetos, ferramientes, máquines y vehículos vinculaos a la vida cotidiana y al trabayu na Asturies rural.
L'espaciu ocupa los antiguos talleres de la Central de Miranda y axunta pieces restauraes y, en munchos casos, preparaes pa volver funcionar. La so sala central, d'unos 1.000 metros cuadraos, axunta vehículos y elementos rellacionaos cola automoción, maquinaria agrícola, trabayos del fierro, una antigua fábrica de gaseoses y diferentes motores y ferramientes. Otres sales contienen dende instrumentos domésticos y relós hasta molinos, un pisón d'escanda y ferramientes de llabranza.
Más qu'una colección d'oxetos antiguos, Las Ayalgas dexa reconstruyir cómo yera'l día ente día de bona parte de l'Asturies rural: cómo se trabayaba, qué ferramientes s'utilizaben, cómo se tresformaben los productos y qué máquines fueron llegando a unos pueblos onde l'actividá agrícola y ganadera marcaba los ritmos de la vida.