El conceyu d’Ayer ye un espaciu onde esfrutar de la so xente y conocer un territoriu que respira patrimoniu per cualesquier sitiu al que-y eches un güeyu. Ayer ufierta una esperiencia auténtica y enriquecedora pa los visitantes. Dende los sos impresionantes paisaxes de monte hasta los sos encantadores pueblos, ye un llugar que merez ser esploráu de manera posada.
Naturaleza
Una de les principales atracciones d’Ayer ye la so impresionante contorna natural. Con una xeografía marcada per montes, valles y ríos, esti conceyu ye un paraísu pa los amantes del senderismu y les actividaes al aire llibre. Una d’eses maraviyes naturales que nun puedes dexar de visitar ye’l Tabayón de Xurbeo. Asitiáu nel corazón d’Ayer, esti tabayón ye un espectáculu visual, especialmente en primavera, cuando’l caudal d’agua ye más abondosu. L’accesu ye cenciellu y la ruta ta bien señalizada, lo que la convierte nuna escursión ideal pa families y amigues de la naturaleza.
Otru puntu de gran interés son les Foces del Ríu Pinu, declaráu Monumentu Natural en 2001. Siguiendo’l cursu del ríu ente praos y monte autóctonu, algámase l’angostura de les roques caliares per un camín empedráu de 300 m de llargor y 6 m d’anchor. Una vegada superáu preséntase’l valle d’El Fondil y los altores de Caniella y Pena Reonda.
Arqueoloxía
Ensin dexar de llau la naturaleza, nesti conceyu tamién puedes afondar nel pasáu del territoriu al traviés de l’arqueoloxía. Los primitivos pobladores y la invasión romana dexaron nel conceyu importantes buelgues de la so presencia. Na ilesia de San Vicente de Serrapio caltiénse un ara votiva de dómina romana qu’antiguos clanes ástures dedicaron a Xúpiter. Esta ara ta ente les más importantes de les atopaes n’Asturies.
Pero unu de los emblemes romanos nel conceyu ye la Vía Carisa. La vía romana, construyida en tiempos d’Augusto, debe’l so nome al legáu de Publio Carisio. Trescurre pel cumal del cordal de Carraceo xuniendo a lo llargo de 42 km les llocalidaes de Pendilla (Llión) y Uxo. El conxuntu arqueolóxicu de La Carisa, en periodu d’investigación, apurre una calzada romana, un campamentu romanu y una fortificación ástur. Cuenta con un centru d’interpretación asitiáu en La Fistiella.
Patrimoniu arquitectónicu
L’arquitectura d’Ayer tamién se fai respetar. El poder nobiliariu n’Ayer dexó’l so cuñu arquitectónicu cola construcción d’importantes fortaleces y cases solariegues. Na actualidá, entá pueden contemplase dellos edificios d’interés. El Castiellu de Sotu (s. XI) caltién la so torre nuna pandiella de la marxe izquierda del ríu Ayer, siendo considerada Monumentu Históricu-Artísticu. Cunten les lleendes y dalguna crónica que Doña Gontrodo, fía de D. Pedro Díaz y María Ordóñez, vivía nel Castiellu de Sotu y frutu d’una visita del rei Alfonso VII tuvo con él una fía, Doña Urraca l’Asturiana, que foi reina de Navarra y tres la so viudez caltuvo el títulu de reina d’Asturies. Amás d’esti llugar, pueblos como El Pinu, Casomera, Nembra, Piñeres, Vega o Bo alluguen bona parte de casones y palacios.
Patrimoniu industrial
Y como nun podía ser d’otra manera, Ayer guarda espaciu tamién pal so patrimoniu industrial. Un casu singular resulta ser la conocida como mina o pozu de San Fernando, n’Uriés, perteneciente a la Sociedá Industrial Asturiana, qu’emprestó los sos servicios ente 1948 y 1968. Pertenez a los llamaos «pozos balanza», una y bones el carbón estrayíase pela parte baxa del valle por contrapesu. El so castillete remanez nuna zona de monte próxima al pueblu y cuenta con una sienda d’accesu señalizada pa la so visita. Por eso y por muncho más, Ayer ye un conceyu onde esfrutar y conocer el territoriu.
